Het afwikkelen van een nalatenschap is vaak een emotioneel proces, maar het wordt nog veel zwaarder wanneer blijkt dat een van de kinderen is onterfd. In Nederland komt het regelmatig voor dat ouders, wegens verbroken contact of hooglopende ruzies, besluiten om een kind via een testament uit te sluiten van de erfenis. Hoewel de wetgever in Nederland een grote mate van testeer-vrijheid kent, betekent dit niet dat een onterfd kind volledig met lege handen achterblijft. De Nederlandse wet biedt namelijk een belangrijk vangnet: de legitieme portie. In dit artikel duiken we dieper in de juridische regels rondom onterving en leggen we uit hoe het claimen van dit wettelijke minimum in zijn werk gaat.
Wat betekent de legitieme portie precies in de Nederlandse wet?
Wanneer een kind wordt onterfd, is hij of zij geen ‘erfgenaam’ meer. Dit betekent dat het kind geen recht heeft op de goederen uit de nalatenschap, zoals meubels, sieraden of een aandeel in het ouderlijk huis. Het kind mag zich ook niet bemoeien met de afwikkeling of de verdeling van de boedel. Wat het kind wél behoudt, is de status van ‘legitimaris’. Dit geeft recht op een geldvordering ter hoogte van de legitieme portie.
De legitieme portie is altijd precies de helft van de waarde van het erfdeel dat het kind zou hebben gekregen als er geen testament was geweest (het zogenaamde versterferfdeel). Het is belangrijk om te benadrukken dat het hier uitsluitend om een geldbedrag gaat. De legitimaris kan dus niet eisen dat het ouderlijk huis wordt overgedragen; hij of zij kan enkel aankloppen bij de erfgenamen om de vastgestelde som geld op te eisen.
Schenkingen uit het verleden en de berekening van de legitieme massa
Het berekenen van de legitieme portie is zelden een simpele rekensom waarbij enkel gekeken wordt naar het saldo op de bankrekening ten tijde van het overlijden. Om te voorkomen dat een ouder vlak voor het overlijden al het vermogen wegschenkt om zo de legitieme portie uit te hollen, kijkt de wet ook naar schenkingen uit het verleden.
Om het bedrag te bepalen, wordt de ‘legitieme massa’ berekend. Dit is de waarde van alle bezittingen minus de schulden van de nalatenschap, plus bepaalde giften en schenkingen die de overledene tijdens zijn of haar leven heeft gedaan. Denk hierbij aan grote geldbedragen die aan andere kinderen zijn geschonken, of een woning die ver onder de marktwaarde is verkocht aan een familielid. Het opvragen van bankafschriften van de afgelopen jaren is hierbij vaak cruciaal om een compleet en eerlijk beeld te krijgen van het werkelijke vermogen.
Hoe claim je als onterfd kind je wettelijke deel en wat zijn de termijnen?
De wet stelt dat de vordering van de legitieme portie uiterlijk zes maanden na het overlijden opeisbaar is, tenzij de overledene een langstlevende partner achterlaat. In dat laatste geval is de vordering vaak pas opeisbaar na het overlijden van deze langstlevende partner. Het is voor een onterfd kind cruciaal om zelf actie te ondernemen; erfgenamen of een notaris zijn niet altijd verplicht om je actief op de hoogte te stellen van je rechten.
Je hebt maximaal vijf jaar de tijd na het overlijden om een beroep te doen op je legitieme portie. Doe je dit niet, dan vervalt het recht definitief. Omdat de overige erfgenamen vaak terughoudend zijn met het verstrekken van informatie en financiële stukken, kan dit proces snel escaleren in een juridisch conflict. Wanneer je in een dergelijke complexe situatie verzeild bent geraakt, is het inschakelen van een gespecialiseerde erfrecht advocaat Groningen vaak de beste stap om de benodigde documenten af te dwingen, de exacte berekening te maken en jouw financiële rechten veilig te stellen. Wacht bij twijfel dus nooit tot de vervaltermijn in zicht is, maar zoek tijdig deskundig advies.
